Analiza wpływu różnych czynników na ilość samobójstw

Author

Malwina Sawczuk

1 Wprowadzenie do tematu

Problem samobójstw jest jednym z najpoważniejszych wyzwań społecznych i zdrowotnych na całym świecie. By zidentyfikować grupy szczególnie narażone trzeba przyjrzeć się czynnikom takim jak rozwój gospodarczy, poziom życia czy struktura demograficzna. Celem projektu jest zbadanie zależności między wskaźnikiem samobójstw a różnorodnymi czynnikami demograficznymi, takimi jak wiek, płeć i przynależność do określonej generacji, oraz gospodarczymi, w tym PKB per capita i poziomem rozwoju społecznego (HDI). Analiza obejmuje różne kraje i okresy, a jej wyniki mogą zostać wykorzystane do opracowywania programów prewencyjnych, wsparcia psychologicznego oraz działań edukacyjnych w różnych regionach.

Kluczowe pytania:

Czy płeć, wiek i generacja wpływają na liczbę samobójstw?
Jakie kraje charakteryzują się najwyższymi, a jakie najniższymi wskaźnikami samobójstw, czy te różnice można powiązać z poziomem rozwoju społeczno-ekonomicznego?
Jak zmieniały się wskaźniki samobójstw na przestrzeni lat w zależności od regionu geograficznego?

Hipotezy:

Zakłada się, że mężczyźni mają wyższe wskaźniki samobójstw niż kobiety, zwłaszcza w młodszych grupach wiekowych.
Przewiduje się, że kraje o niższym poziomie rozwoju społecznego i gospodarczego, mierzonego za pomocą HDI i PKB per capita, cechują się wyższymi wskaźnikami samobójstw.
Dodatkowo zakłada się, że starsze generacje, takie jak „Silent Generation” czy „G.I. Generation”, są bardziej narażone na samobójstwa niż młodsze grupy, takie jak „Millennials” czy „Generation Z”.

2 Poznanie danych od podstaw

Projekt bazuje na zestawie danych dostępnych na platformie Kaggle: Suicides Rate 1985 to 2016. Zbiór ten obejmuje 12 zmiennych oraz 27 820 obserwacji. Ważnymi kolumnami są:

country - kraj
year - rok
sex - płeć
age - wiek
generation - generacja
population - populacja
gdp_per_capita - PKB per capita
HDI.for.year - wskaźnik rozwoju społecznego
suicides_no - liczba samobójstw

Przykładowe dane
country	year	sex	age	suicides_no	population	suicides.100k.pop	country.year	HDI.for.year	gpy	gdp_per_capita	generation
Albania	1987	male	15-24 years	21	312900	6.71	Albania1987	NA	2,156,624,900	796	Generation X
Albania	1987	male	35-54 years	16	308000	5.19	Albania1987	NA	2,156,624,900	796	Silent
Albania	1987	female	15-24 years	14	289700	4.83	Albania1987	NA	2,156,624,900	796	Generation X
Albania	1987	male	75+ years	1	21800	4.59	Albania1987	NA	2,156,624,900	796	G.I. Generation

3 Przygotowanie do analizy

W procesie wstępnego przetwarzania danych wykonano między innymi:

Analiza podstawowych statystyk

Przeanalizowano liczbę obserwacji, średnią, medianę, minimum i maksimum oraz zidentyfikowano brakujące wartości. Braki danych stwierdzono wyłącznie w kolumnie HDI.for.year (Human Development Index). Zostały one zamienione bardziej aktualnymi danymi z innego datasetu.
Utworzenie nowych zmiennych:

Kolumna continents: przypisano kraje do odpowiednich kontynentów

Usunięcie kolumny country.year.
Konwersja zmiennych tekstowych
Usunięcie roku 2016.
Zamiana niektórych nazw państw.

Dane po przetworzeniu
country	year	sex	age	suicides_no	population	suicides.100k.pop	HDI.for.year	gpy	gdp_per_capita	generation	continents
Albania	1987	male	15-24 years	21	312900	6.71	NA	2,156,624,900	796	Generation X	Europe
Albania	1987	male	35-54 years	16	308000	5.19	NA	2,156,624,900	796	Silent	Europe
Albania	1987	female	15-24 years	14	289700	4.83	NA	2,156,624,900	796	Generation X	Europe
Albania	1987	male	75+ years	1	21800	4.59	NA	2,156,624,900	796	G.I. Generation	Europe

4 Samobójstwa na świecie: globalna perspektywa

4.1 Zmiana liczby samobójstw w czasie

Analiza liczby samobójstw w poszczególnych latach ukazuje zmienność trendu w czasie. Wzrost w latach 90. może być związany z globalnymi kryzysami, jak recesje ekonomiczne, konflikty społeczne, wojna w Zatoce Perskiej, kryzys w Japonii czy problemy Europejskiego Systemu Walutowego. Napięcia te pogłębiały poczucie niepewności, zwłaszcza w krajach przechodzących transformację gospodarczą po upadku komunizmu. Spadek liczby samobójstw po 1995 roku może wynikać z poprawy sytuacji społeczno-ekonomicznej, wzrostu świadomości na temat zdrowia psychicznego i lepszego wsparcia społecznego. Stabilizacja w regionach dotkniętych kryzysami, np. w Ameryce Łacińskiej po kryzysie meksykańskim, także mogła wpłynąć na te zmiany.

4.2 Mężczyźni kontra kobiety: kto jest bardziej zagrożony?

Dane wskazują znaczącą dysproporcję między płciami – liczba samobójstw jest zdecydowanie wyższa wśród mężczyzn niż u kobiet. Wynika to prawdopodobnie m.in. z presji społecznej, trudności w przeżywaniu kryzysów emocjonalnych i niechęci do szukania pomocy. Mężczyźni rzadziej diagnozują i leczą depresję, co pogłębia problem, szczególnie w połączeniu z nadużywaniem alkoholu, bezdomnością czy samotnością.

4.3 Wpływ wieku na statystyki samobójstw

W latach 1985-2015 najwyższy wskaźnik samobójstw odnotowano w grupie wiekowej 75+. Odpowiada ona za 29,3% wszystkich przypadków. Może to być związane z problemami charakterystycznymi dla zaawansowanego wieku, takimi jak samotność, choroby przewlekłe czy brak wsparcia społecznego.

Istotny odsetek samobójstw dotyczy również grup wiekowych 55-74 lata (22,5%) oraz 35-54 lata (20,4%). W tych grupach przyczynami mogą być m.in. stres zawodowy, problemy rodzinne czy zdrowotne. Samobójstwa mogą też być spowodowane kryzysami wieku średniego i starczego.

Młodsze grupy wiekowe, 25-34 lata oraz 15-24 lata, mają mniejsze wskaźniki samobójstw, wynoszące odpowiednio 15,9% i 11,2%. Jednak warto zwrócić uwagę na wyzwania, z jakimi mierzą się młodzi ludzie, takie jak presja społeczna, trudności edukacyjne czy początek kariery zawodowej.

Najniższy odsetek samobójstw odnotowano w grupie dzieci w wieku 5-14 lat, co stanowi zaledwie 0,74%.

4.4 Liczba samobójstw ze względu na płeć i wiek

Wykres pokazuje wyraźne różnice w liczbie samobójstw. W każdej analizowanej grupie wiekowej liczba samobójstw jest znacznie wyższa wśród mężczyzn niż wśród kobiet, a różnica ta szczególnie narasta w starszych grupach wiekowych (55–74 lata i 75+ lat). Wskaźniki samobójstw rosną wraz z wiekiem, osiągając najwyższe wartości w grupie osób 75+ lat, co wskazuje na szczególną podatność tej grupy na czynniki prowadzące do samobójstw. Najniższe wartości odnotowano wśród dzieci i młodzieży (5–14 lat), natomiast w grupie mężczyzn istotny szczyt występuje w wieku 35–54 lata.

4.5 Generacje a skłonność do samobójstw

Lata urodzeń poszczególnych grup pokoleniowych:

G.I. Generation (urodzeni przed 1928 r.)
Silent Generation (1928–1945)
Baby Boomers (1946–1964)
Pokolenie X (1965–1980)
Millenialsi (1981–1996)
Pokolenie Z (1997–2012)

Analiza wykresów pokazuje, że najwyższe wskaźniki samobójstw występowały wśród G.I. Generation (23,99) i Silent Generation (19,32), szczególnie w grupach wiekowych 75+ lat. Najniższe wartości odnotowano wśród Generation Z, co wynika z młodego wieku tej grupy. Mężczyźni mają znacznie wyższe wskaźniki samobójstw niż kobiety we wszystkich generacjach, zwłaszcza w starszych. Samobójstwa są też bardziej powszechne w starszych generacjach i wśród mężczyzn, a młodsze pokolenia charakteryzują się niższymi wskaźnikami z uwagi na krótszy czas obserwacji.

5 Samobójstwa w poszczególnych latach

5.1 Samobójstwa w podziale na wiek i lata

Współczesny kult młodości sprawia, że osoby starsze, zwłaszcza w dużych miastach, często nie są zauważane, co w połączeniu z samotnością, zakończeniem pracy zawodowej, trudnościami finansowymi i pogarszającym się zdrowiem zwiększa ryzyko samobójstw. W latach 1985-2015 najwyższe wskaźniki samobójstw odnotowano właśnie w grupie 75+, choć po 2000 roku widoczny jest spadek. Grupy 55-74 i 35-54 również wykazują wysokie wartości, ale stabilizują się w ostatnich

Młodsze grupy, takie jak 15-24 i 25-34 lata, mają niższe wskaźniki, a dzieci w wieku 5-14 lat najniższe. Ogólnie widoczna jest tendencja spadkowa we wszystkich grupach wiekowych, co może wynikać z poprawy wsparcia psychologicznego i większej świadomości społecznej.

5.2 Rok, płeć i statystyki samobójstw

Wskaźnik dla mężczyzn jest znacząco wyższy niż dla kobiet przez cały analizowany okres. Po roku 1995 liczba samobójstw wśród mężczyzn zaczęła spadać, choć nadal pozostaje na wysokim poziomie. W przypadku kobiet wartości są stabilne i znacznie niższe, z lekką tendencją spadkową w ostatnich latach.

5.3 Spojrzenie na samobójstwa w poszczególnych latach i grupach wiekowych

Najwyższy wskaźnik obserwowany jest wśród osób powyżej 75. roku życia, chociaż od lat 90. liczba samobójstw w tej grupie systematycznie spada. Wysokie wartości utrzymują się także w grupie wiekowej 55–74 lata.

Dla młodszych grup wiekowych (15–24 oraz 25–34 lata) wskaźnik samobójstw jest stabilny i znacznie niższy, podczas gdy grupa 5–14 lat charakteryzuje się najniższymi wartościami w całym okresie. Ogólnie widoczna jest tendencja spadkowa w starszych grupach wiekowych, przy stabilizacji w młodszych.

6 Mapa samobójstw: kraje pod lupą

6.1 Historia samobójstw od 1985 do 2015

Największą liczbę samobójstw odnotowano w Europie Wschodniej, szczególnie w krajach byłego ZSRR, oraz w niektórych krajach Ameryki Południowej i Północnej. Może wynikać ona z głębokiego poczucia beznadziei i alienacji, które są skutkiem trudnych doświadczeń historycznych, traumy pokoleniowej i silnie zakorzenionego alkoholizmu.

Z kolei najniższe wartości odnotowano w regionach Afryki i na Bliskim Wschodzie. Różnice te mogą wynikać z odmiennych uwarunkowań kulturowych, społecznych oraz ekonomicznych.

6.2 Płeć a lokalizacja geograficzna

W większości krajów odsetek samobójstw wśród mężczyzn jest znacznie wyższy niż wśród kobiet. Najwyższe wskaźniki samobójstw wśród mężczyzn odnotowano w krajach takich jak Litwa, Rosja i Białoruś, co wskazuje na szczególnie wysokie ryzyko w tych regionach. Natomiast kraje na karaibach, takie jak Dominika czy Saint Kitts i Nevis, charakteryzują się zerowym zachowaniem samobójczym w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców. Warto również zwrócić uwagę, że różnice między płciami są widoczne we wszystkich krajach,

6.3 Kraje i wpływ wieku na samobójstwa

Najwyższe wartości dotyczą przede wszystkim krajów Europy Wschodniej, takich jak Litwa, Rosja czy Białoruś, a także Sri Lanki. Najbardziej narażoną grupą wiekową są osoby starsze (75+), co wskazuje na szczególne wyzwania w zakresie wsparcia seniorów. W niektórych krajach, jak Sri Lanka i Kazachstan, zauważono także stosunkowo wysokie wskaźniki wśród młodszych grup wiekowych (25-34 lata). Kraje o niskich wskaźnikach, takie jak Jamajka, Malediwy czy Kuwejt, wyróżniają się znacznie niższym zagrożeniem w każdej grupie wiekowej. Wyniki podkreślają potrzebę dostosowania działań profilaktycznych do specyfiki regionalnej oraz wieku populacji.

7 Kontynenty w świetle statystyk

7.1 Samobójstwa: spojrzenie globalne i regionalne

Wskaźniki samobójstw wykazują znaczne różnice w zależności od kontynentu. Najwyższe wartości samobójstw odnotowano na kontynentach rozwiniętych gospodarczo, co może wskazywać na złożony wpływ stresu związanego z wysokim tempem życia i oczekiwaniami społecznymi. Z kolei w regionach o silniejszych więziach społecznych i tradycyjnych strukturach rodzinnych wskaźniki są zauważalnie niższe.

7.2 Płeć i kontynenty

Najwyższy wskaźnik samobójstw wśród mężczyzn odnotowano w Europie, gdzie liczba samobójstw wynosi ponad 30 na 100 000 mieszkańców, co znacząco przewyższa wyniki z innych regionów. Dla porównania, wskaźnik dla kobiet w Europie to około 5 na 100 000 mieszkańców.

Podobne tendencje można zaobserwować w Azji, Oceanii i Ameryce Północnej, gdzie wskaźniki samobójstw wśród mężczyzn są również kilkukrotnie wyższe niż wśród kobiet. Najniższe wskaźniki dotyczą Afryki

7.3 Generacje w różnych regionach świata

Dane ujawniają, że najwyższy wskaźnik samobójstw występuje w grupie wiekowej 75+ lat, szczególnie w Europie i Oceanii, gdzie wartości przekraczają 25 przypadków na 100 000 mieszkańców. Wysokie wskaźniki dotyczą także grupy wiekowej 55–74 lata, szczególnie w tych samych regionach.

W młodszych grupach wiekowych, takich jak 15–24 oraz 25–34 lata, wskaźniki są wyraźnie niższe, jednak nadal zauważalne, zwłaszcza w Europie, Azji i Oceanii. Grupa wiekowa 5–14 lat wykazuje minimalną liczbę samobójstw we wszystkich kontynentach, co sugeruje, że samobójstwa w tej grupie wiekowej są rzadkie.

Te dane wskazują, że ryzyko samobójstw wzrasta wraz z wiekiem, osiągając szczyt w najstarszych grupach wiekowych.

Wyniki pokazują, że najwyższe wskaźniki dotyczą starszych generacji, takich jak G.I. Generation i Silent Generation, szczególnie w Europie i Azji, gdzie wartości przekraczają 30 przypadków na 100 000 mieszkańców.

Młodsze generacje, takie jak Millenials i Generation Z, cechują się znacznie niższymi wskaźnikami, jednak w niektórych regionach, takich jak Oceania i Europa, nadal obserwuje się zauważalne wartości. Generacja X i Boomers wykazują zróżnicowane wyniki, które wskazują na pośredni poziom ryzyka między starszymi a młodszymi generacjami.

8 Czynniki ekonomiczne - wpływ na samobójstwa

8.1 PKB i liczba samobójstw: analiza zależności

Można zauważyć, że kraje o niższym PKB na osobę (poniżej 20 tys. USD) charakteryzują się znaczną rozbieżnością w liczbie samobójstw – zarówno bardzo niskimi wskaźnikami, jak i wysokimi (do około 30-40 na 100 tys. mieszkańców). Natomiast w przypadku krajów o wyższym PKB (powyżej 40 tys. USD), widoczna jest tendencja do utrzymywania się liczby samobójstw na niższym poziomie, poniżej 15 na 100 tys. mieszkańców.

Podział na kontynenty pokazuje, że Europa ma największą liczbę krajów o wysokim wskaźniku samobójstw, niezależnie od PKB. W regionach takich jak Afryka czy Ameryka Południowa dominują niskie wartości zarówno PKB, jak i liczby samobójstw. Wykres sugeruje, że wysoki dochód na osobę niekoniecznie wiąże się z wyższą liczbą samobójstw.

Wykres ilustruje zależność między PKB na osobę a liczbą samobójstw na 100 tysięcy mieszkańców, uwzględniając linię trendu. Widoczna jest delikatnie dodatnia korelacja – wyższe PKB na osobę jest związane z nieco wyższą liczbą samobójstw, jednak związek ten jest słaby, co wskazuje na inne istotne czynniki wpływające na ten problem.

Różnice regionalne są wyraźne: w Afryce i Ameryce Południowej liczba samobójstw pozostaje stosunkowo niska przy niższym PKB, podczas gdy Europa i Oceania prezentują większe zróżnicowanie, z krajami o wyższym PKB i relatywnie wysokiej liczbie samobójstw.

8.2 HDI a samobójstwa: wyższy rozwój, niższe ryzyko?

Widać słabą dodatnią korelację – wyższy HDI wiąże się z wyższą liczbą samobójstw.

Kraje o niskim HDI (poniżej 0,7) mają w większości niskie wskaźniki samobójstw, natomiast kraje o wysokim HDI (powyżej 0,8) charakteryzują się większym zróżnicowaniem, z liczbą samobójstw sięgającą nawet powyżej 30 na 100 tys. mieszkańców. Europa wyróżnia się dużą liczbą krajów o wysokim HDI i wyższym wskaźniku samobójstw, podczas gdy Afryka i Ameryka Południowa cechują się niskim HDI i niskimi wartościami liczby samobójstw.

Liniowy trend wskazuje na delikatny wzrost liczby samobójstw wraz ze wzrostem HDI, jednak szeroki przedział ufności sugeruje, że związek ten nie jest silny i mogą na niego wpływać inne czynniki, takie jak różnice kulturowe i regionalne.

9 Podsumowanie

Przeprowadzona analiza zależności między wskaźnikami samobójstw a czynnikami demograficznymi oraz gospodarczo-społecznymi wskazuje na złożoną interakcję różnych zmiennych wpływających na ten problem. Wyniki potwierdzają, że płeć, wiek oraz generacja mają istotny wpływ na liczbę samobójstw, a także wskazują na znaczną regionalną różnorodność.

Po pierwsze, mężczyźni wykazują znacznie wyższe wskaźniki samobójstw niż kobiety we wszystkich analizowanych grupach wiekowych, co jest szczególnie widoczne w starszych pokoleniach. Starsze grupy wiekowe, zwłaszcza osoby powyżej 75. roku życia, mają najwyższe wskaźniki samobójstw, co może być związane z problemami typowymi dla zaawansowanego wieku, takimi jak samotność, choroby przewlekłe i brak wsparcia społecznego. Współczesny kult młodości, problemy zdrowotne oraz trudności finansowe zwiększają ryzyko samobójstw wśród seniorów. Młodsze grupy wiekowe, takie jak 15-34 lata, mają niższe wskaźniki samobójstw, ale wyzwania związane z presją społeczną, edukacją i karierą zawodową są nadal obecne.

Analiza wykazała także znaczące różnice w liczbie samobójstw w zależności od regionu geograficznego. Najwyższe wskaźniki samobójstw występują w Europie Wschodniej oraz niektórych krajach Ameryki Południowej i Północnej, natomiast najniższe wartości odnotowano w Afryce i na Bliskim Wschodzie.

Ponadto, analiza wskazuje na słabą, dodatnią korelację między wskaźnikami samobójstw a poziomem PKB na osobę oraz HDI, jednak różnice regionalne oraz inne czynniki, takie jak struktura społeczna i dostępność wsparcia psychologicznego, mogą mieć równie duży wpływ na wyniki.

Wyniki tej analizy podkreślają konieczność dostosowania programów prewencyjnych, wsparcia psychologicznego oraz działań edukacyjnych do specyfiki regionalnej, demograficznej i gospodarczej poszczególnych krajów. Przeciwdziałanie samobójstwom wymaga zatem uwzględnienia wielu aspektów życia społecznego, ekonomicznego i kulturowego.

źródło: https://zwjr.pl/bezplatne-numery-pomocowe
Lista bezpłatnych numerów pomocowych	Całodobowe bezpłatne numery pomocowe
Wsparcie dla osób po stracie bliskich (będących w żałobie) 800 108 108 Czynny od poniedziałku do piątku od 14:00 do 20:00	Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym 800 702 222
Telefon zaufania dla mężczyzn 608 271 402 Czynny we wtorki od 17:00 do 19:00 oraz czwartki od 19:00 do 21:00	Telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych 116 123
Telefon zaufania „Uzależniania behawioralne” 801 889 880 Czynny codziennie od 17:00 do 22:00	Ogólnopolski telefon dla ofiar przemocy w rodzinie „Niebieska Linia” 800 120 002
Telefon Pogadania 800 012 005 Czynny od poniedziałku do piątku od 14:00 do 20:00	Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111
Bezpłatny telefon kryzysowy Polskiego Forum Migracyjnego w języku ukraińskim i rosyjskim 669 981 038 Czynny w poniedziałki od 16:00 do 20:00, środy od 10:00 do 14:00 oraz piątki od 14:00 do 18:00	Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 800 121 212
Bezpłatny telefon wsparcia Centrum Medycznego Damiana w języku polskim i rosyjskim 22 566 22 27 Czynny od poniedziałku do piątku od 14:00 do 20:00
Antydepresyjny telefon zaufania 22 484 88 01 Czynny od poniedziałku do piątku od 15:00 do 20:00